Poza ciężkim położeniem ekonomicznym, na sytuację polskiej klasy robotniczej znaczny wpływ miały też inne zjawiska. Jedno z nich, występujące szczególnie silnie na Górnym Śląsku i w okręgu łódzkim, związane było z faktem nawarstwiania się dwóch konfliktów: społecznego i narodowościowego. Robotnik, w zdecydowanej większości polski, spotykał się w fabryce nie tylko z obcym narodowościowo właścicielem, ale także z posługującą się innym językiem, głównie niemieckim, kadrą techniczną i nadzorem. Pomijając wynikające z tej sytuacji trudności VI. porozumiewaniu się, powodowała ona także pogłębianie się poczucia krzywdy narodowej. Nastroje te w środowiskach robotniczych Królestwa Polskiego były o tyle większe; że pewien procent robotników stanowili ludzie wywodzący się że środowisk drobnoszlacheckich i rzemieślniczych, wśród których żywa jeszcze była pamięć powstania styczniowego.



program faktura